วันอาทิตย์ที่ 1 สิงหาคม พ.ศ.2564

คอลัมน์ รักษ์โลก: Low Carbon Society: วิถีชีวิตเป็นมิตรกับ'พรุควนเคร็ง'

 16 มิ.ย. 2564 03:22 น.    หมวดหมู่ การยกระดับคุณภาพชีวิต

พวงผกา ขาวกระโทก
นักวิจัยสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย
หลายคนคงยังไม่คุ้นเคยกับคำว่า "พรุ" ซึ่งเป็นคำที่ชาวบ้านทางภาคใต้เรียก "บริเวณที่เป็นที่ลุ่มชุ่มชื้น มีน้ำจืดแช่ขังติดต่อกัน และมีซากผุพังของต้นไม้และพันธุ์พืชที่ทับถมกันหนามาก เวลาเหยียบย่ำจะยุบตัว และมีความรู้สึกหยุ่นๆ คล้ายกับการเดินบน ฟองน้ำ" อันที่จริงแล้วพรุถูกจัดเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ (wetland) ลักษณะหนึ่ง ซึ่งมีความสำคัญต่อ ระบบนิเวศ แต่กำลังถูกคุกคามอยู่ทั่วโลก
พรุควนเคร็ง จ.นครศรีธรรมราช ที่กล่าวถึงนี้เป็นป่าพรุที่ใหญ่อันดับ 2 รองจาก ป่าพรุโต๊ะแดง จ.นราธิวาส นับเป็นฐานทรัพยากร ที่สำคัญของผู้ที่อยู่อาศัยรอบพื้นที่พรุ ซึ่งได้ประโยชน์ทั้งในด้านการหาเก็บพืช สัตว์น้ำ น้ำผึ้ง ผักป่า ใช้เป็นทุ่งหญ้าสำหรับเลี้ยงสัตว์ และใช้น้ำจากพื้นที่พรุ อีกทั้งยังช่วยบรรเทาภัยแล้งและลดผลกระทบจากน้ำท่วมด้วย
การตัดกระจูด ชุมชนจะตัดกระจูดที่ขึ้นกระจายในบริเวณพื้นที่พรุซึ่งเป็นที่ลุ่มใกล้ชุมชนได้เกือบตลอดทั้งปี โดยในช่วงน้ำหลากจะเก็บหาได้น้อยลง การตัดกระจูด จะใช้เคียวหรือมีดตัดและนำมารวบรวมเป็นมัด ใช้เรือหรือคนแบกออกมาบริเวณถนน แล้วขนส่งต่อโดยจักรยานยนต์หรือรถพ่วงข้าง หลังจากนั้นจะต้องนำกระจูดมาผ่านกรรมวิธีคลุกกับดินโคลนเพื่อให้อ่อนตัวดีขึ้น คัดขนาดเพื่อทำเป็นกำเล็กๆ เตรียมไว้ขายเป็นกระจูดสด หรือนำมาตากแห้งเตรียมไว้สำหรับจักสานเป็นผลิตภัณฑ์ขายต่อไป
การหาผักป่า ชุมชนจะหาผักป่าไว้บริโภคในครัวเรือนมากกว่าการหาเพื่อขาย จึงเก็บมาจำนวนค่อนข้างน้อยในแต่ละครั้ง ผักหลากหลายชนิดที่พบในพื้นที่พรุควนเคร็ง ได้แก่ ผักบุ้ง ผักกะเฉด ผักขี้ใต้ ผักตบ ผักริ้น ลำเพ็ง พาโหม เถาว์ดิน และมีเห็ด 2 ชนิดที่บางส่วนหาขายด้วยคือ เห็ดเสม็ดและเห็ดแครง
การหาปลาและสัตว์น้ำ ชุมชนรอบพรุควนเคร็งสามารถหาปลาและสัตว์น้ำในช่วงที่มีน้ำหลาก ระหว่างเดือน พ.ย.-มี.ค. มีบางส่วนยังคงหาในช่วงฤดูแล้งโดยการวางกับดักตามลำคลองและบึงที่มีน้ำท่วมขังในพื้นที่พรุ หรือการติดตั้งยอทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ไว้ตามลำคลองธรรมชาติ ปลาน้ำจืด ที่หาได้ แต่สัตว์น้ำก็ได้ลดลงไปมาก ทำให้ชุมชนต้องหันกลับมาคิดและฟื้นฟูระบบนิเวศกันอย่างจริงจัง
การหาน้ำผึ้ง การหาน้ำผึ้งมีทั้งเข้าไปหาเพียงคนเดียวและไปเป็นกลุ่ม โดยส่วนใหญ่ จะเข้าไปเป็นกลุ่มๆ 2 คนถึง 8 คน เมื่อหามาได้ ก็จะแบ่งปันกัน นำไปขายให้แก่ผู้ซื้อที่สั่งเป็น ประจำ หรือฝากญาติขายในพื้นที่ต่างๆ โดย ผู้ซื้อวางใจได้ว่าเป็นน้ำผึ้งแท้จากพรุควนเคร็ง แม้มีราคาค่อนข้างสูงกว่าน้ำผึ้งทั่วไปแต่ได้รับการยอมรับในคุณภาพว่ามีกลิ่นหอมจากดอกเสม็ด ซึ่งเป็นจุดขายสำคัญ
การหาตัวต่อและไข่มดแดง ชุมชนบางส่วนเข้าไปหาตัวต่อและไข่มดแดงทั้งเพื่อบริโภคและเพื่อขาย ในช่วงเวลาเดียวกับการหาน้ำผึ้ง ทั้งตัวต่อและไข่มดแดงมีราคาค่อนข้าง ดี ผู้ซื้อส่วนใหญ่เป็นคนในชุมชนเอง บางส่วน ส่งให้กับพ่อค้าแม่ค้าที่เข้ามาซื้อไปขายตามตลาดหรือร้านอาหารพื้นบ้านในท้องถิ่น
การเลี้ยงสัตว์ ในแต่ละปีมีการปล่อยวัวและควายเข้าไปหากินหญ้าในพื้นที่พรุควนเคร็ง ในช่วงฤดูแล้งเป็นระยะเวลาประมาณ 9-10 เดือนใน ต.เคร็ง และ 6-9 เดือน เพื่อให้สัตว์เลี้ยง ได้เล็มกินหญ้าในบริเวณพรุ สลับกับการปล่อย ในสวนปาล์มและสวนยางพารา ส่วนครัวเรือน ที่ไม่มีที่ดินหรือที่ดินน้อยจะอาศัยพื้นที่พรุเป็นหลัก ในช่วงน้ำหลากจะเลี้ยงในคอกใกล้บ้าน แล้วตัดหญ้าหรือซื้อฟางอัดก้อนให้เป็นอาหาร พรุควนเคร็งจึงเป็นเสมือนแหล่งอาหารของสัตว์เลี้ยงที่ช่วยเกษตรกรประหยัดต้นทุน
การใช้น้ำ ชุมชนรอบพรุควนเคร็งได้ใช้ประโยชน์จากน้ำบาดาลและน้ำผิวดินซึ่งมีความเชื่อมโยงกับพื้นที่พรุ โดยการดึงน้ำมาทำเป็นน้ำประปากระจายให้แก่ครัวเรือน ในชุมชน สถานที่ราชการสำคัญๆ เช่น โรงเรียน วัด และสำนักงานของหน่วยงาน ต่าง ๆ ที่ตั้งอยู่ติดกับชุมชน ครัวเรือนจำนวนหนึ่ง ยังได้ต่อระบบน้ำไปใช้ในสวนผลไม้และการปลูกผัก
วิถีความเป็นอยู่และการใช้ประโยชน์ทางตรงจากพรุควนเคร็งของผู้คนที่อาศัยรอบพื้นที่พรุ ได้ช่วยลดรายจ่ายด้านอาหาร สืบสานอาชีพสร้างรายได้ รวมทั้งได้อาศัยเป็นแหล่งน้ำดิบสำหรับการทำน้ำประปา ประกอบกับเป็นการดำรงภูมิปัญญาการใช้และจัดการทรัพยากรซึ่งยังคงมีการถ่ายทอดจากรุ่น สู่รุ่น ทำให้การใช้ประโยชน์จากพรุควนเคร็งยังคงเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตหลากหลายวัยและหลายกลุ่ม
ขณะที่การเตรียมความพร้อมใน การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพ ภูมิอากาศและภัยคุกคามต่างๆ ก็ต้องทำควบคู่กันไป

ที่มา: นสพ.กรุงเทพธุรกิจ ฉบับวันที่ 16 มิ.ย. 2564
News Code: agri env g:kt g:agency g:paper g:nmg p:kt v:paperl

ความคิดเห็น